Je hebt een doel. Tenminste, dat denk je.

Je wilt gezonder leven, meer sporten, eindelijk dat bedrijf starten of meer tijd maken voor jezelf. Je hebt er goed over nagedacht en ergens klinkt het als een logisch doel. Toch gebeurt er weinig. Je stelt het uit, vindt steeds iets belangrijkers en een paar weken later ben je eigenlijk nog geen stap verder.

Opvallend genoeg lukt dat op andere gebieden vaak wél. Voor je werk kom je afspraken na. Deadlines haal je meestal gewoon. Voor collega’s, klanten of je gezin zet je zonder moeite een stap extra. Blijkbaar ben je dus prima in staat om discipline op te brengen.

Waarom lukt dat dan niet wanneer het om je eigen doelen gaat?

Veel mensen denken dat ze simpelweg meer doorzettingsvermogen nodig hebben. Bij UNLP kijken we daar anders naar. Regelmatig blijkt discipline helemaal niet het probleem te zijn. Veel interessanter is de vraag: is het doel dat je nastreeft eigenlijk wel jouw doel? Misschien bereik je je doel niet omdat een deel van jou helemaal niet wil dat je het bereikt. 

Wij merken tijdens opleidingen regelmatig dat deelnemers binnen een paar minuten ontdekken dat ze jarenlang aan een doel hebben gewerkt waar eigenlijk geen energie op zat. Niet omdat ze ongemotiveerd waren, maar omdat het doel nooit echt van henzelf was. 

In dit artikel ontdek je waarom sommige doelen je energie geven en andere juist energie kosten, hoe loyaliteit aan je omgeving je keuzes beïnvloedt en waarom echte motivatie begint bij een doel dat past bij wie jij bent.

Wat is een doel eigenlijk?

Wanneer mensen over doelen praten, hebben ze vaak het idee dat een doel simpelweg iets is wat je graag wilt bereiken. Toch blijkt in de praktijk dat veel zogenaamde doelen eigenlijk iets anders zijn.

Soms is een doel een verwachting van je omgeving. Soms is het een idee waarvan je denkt dat het verstandig is. En soms is het een wens die vooral voortkomt uit vergelijking met anderen.

Denk bijvoorbeeld aan iemand die manager wil worden, omdat dat de logische volgende stap lijkt. Of iemand die ondernemer wil worden omdat hij overal leest dat vrijheid daarin te vinden is. Misschien wil iemand een groter huis, een hoger salaris of een prestigieuze functie. Op papier zijn dat allemaal mooie doelen, maar dat betekent nog niet dat ze ook werkelijk passen bij de persoon die ze nastreeft.

Bij UNLP maken we daarom onderscheid tussen doelen die van binnenuit ontstaan en doelen die vooral van buitenaf gevoed worden. Dat verschil lijkt klein, maar bepaalt vaak hoeveel energie iemand ervaart tijdens het proces.

Waarom sommige doelen vanzelf lijken te gaan

Misschien herken je dit wel. Voor een belangrijke afspraak op je werk ben je altijd op tijd. Je vergeet bijna nooit een deadline en wanneer een collega op je rekent, zet je zonder aarzelen een stap extra.

Maar zodra het gaat om dat boek dat je wilt schrijven, de opleiding die je al maanden wilt volgen of de gezondere leefstijl die je jezelf hebt voorgenomen, lijkt alle motivatie verdwenen.

Dat is interessant.

Blijkbaar ontbreekt het je niet aan discipline. Je kunt namelijk wel degelijk doorzetten wanneer iets belangrijk genoeg is.

Vaak zit het verschil niet in je vermogen om in actie te komen, maar in de verbinding die je voelt met het doel. Een doel dat echt bij je past, geeft meestal energie, zelfs wanneer het moeilijk is. Een doel dat vooral gebaseerd is op verwachtingen of verplichtingen voelt al snel als iets wat je ‘zou moeten’ doen.

En juist dat woordje ‘moeten’ is vaak een belangrijk signaal.

Wanneer is een doel eigenlijk niet van jou?

Niet ieder doel dat logisch klinkt, is ook een doel dat bij jou past.

Soms nemen we onbewust verwachtingen over van onze ouders, onze partner, collega’s of de maatschappij. We gaan geloven dat succes eruitziet als promotie maken, een eigen bedrijf starten of altijd productief zijn. Zonder dat we het doorhebben, worden die verwachtingen langzaam onze eigen doelen.

Dat zie je bijvoorbeeld bij iemand die iedere paar jaar van baan wisselt voor een hoger salaris, maar nergens echt gelukkig wordt. Of bij iemand die jarenlang toewerkt naar een managementfunctie om vervolgens te ontdekken dat hij het dagelijkse contact met mensen veel leuker vond dan leidinggeven.

Van buitenaf lijken dat succesvolle keuzes. Van binnen voelt het vaak anders.

Dat betekent niet dat het verkeerde doelen zijn. Wel dat het belangrijk is om jezelf af te vragen voor wie je dit doel eigenlijk nastreeft.

Stel je voor dat iemand twintig jaar lang werkt aan een carrière waar hij steeds ongelukkiger van wordt. Iedereen noemt hem succesvol. Hij verdient goed, krijgt promoties en ontvangt complimenten. Pas wanneer hij zichzelf afvraagt waarom hij iedere maandagochtend tegen zijn werk opziet, ontdekt hij dat hij eigenlijk al die jaren bezig is geweest het ideaalbeeld van zijn vader waar te maken.

De invloed van loyaliteit op je doelen

Binnen systemisch werk kijken we naar een ander aspect dat veel invloed heeft op onze keuzes: loyaliteit.

Vanaf het moment dat we opgroeien, leren we onbewust wat normaal is binnen ons gezin, onze familie en onze omgeving. Misschien werd hard werken altijd gewaardeerd. Misschien draaide alles om zekerheid, prestaties of juist om zorgen voor anderen.

Vaak nemen we die overtuigingen mee zonder dat we ons daarvan bewust zijn.

Iemand uit een ondernemersfamilie kan het gevoel hebben dat hij ook moet ondernemen. Iemand die opgroeide in een gezin waar studeren vanzelfsprekend was, kan zichzelf jarenlang onder druk zetten om een bepaalde opleiding af te ronden. En iemand die altijd heeft geleerd om eerst voor anderen te zorgen, kan het moeilijk vinden om doelen na te streven die alleen voor zichzelf belangrijk zijn.

Andersom kan ook en is succes juist spannend. Niet omdat je bang bent om te falen, maar omdat succes je verder zou brengen dan de generatie vóór jou. Onbewust kan dat voelen alsof je afstand neemt van je familie. Dat soort loyaliteiten werken vaak veel sterker dan mensen denken. 

Dat is geen bewuste keuze. We willen erbij horen, trouw blijven aan de mensen die belangrijk voor ons zijn en voldoen aan verwachtingen die we soms niet eens hardop hebben gehoord.

Juist daarom kan een doel heel logisch voelen, terwijl het diep van binnen toch niet helemaal van jou is.

Waarom discipline niet altijd de oplossing is

Wanneer een doel niet lukt, is discipline vaak het eerste waar mensen aan denken.

Ze maken een strakkere planning, zetten meer herinneringen in hun agenda of spreken met zichzelf af dat ze nu écht gaan doorzetten.

Soms helpt dat even. Maar wanneer het doel niet aansluit bij wat iemand werkelijk belangrijk vindt, blijft het vaak trekken aan een dood paard.

Bij UNLP zien we motivatie niet als iets wat je voortdurend moet opwekken. Veel belangrijker is de vraag waardoor je van nature in beweging komt.

Kijk maar eens naar een hobby waar je enthousiast over bent. Of naar een onderwerp waar je uren over kunt praten zonder moe te worden. Daar heb je meestal geen discipline voor nodig. De energie komt vanzelf, omdat het past bij wie je bent en wat je belangrijk vindt.

Dat betekent niet dat ieder doel altijd makkelijk is. Wel dat een doel dat echt bij je past vaak een andere kwaliteit van energie geeft dan een doel dat vooral voelt als een verplichting.

Wat zegt de wetenschap over intrinsieke motivatie?

De inzichten uit NLP en systemisch werk sluiten verrassend goed aan bij wat ook binnen de psychologie al jarenlang wordt onderzocht. Een bekend voorbeeld is de zelfdeterminatietheorie (Self-Determination Theory) van de psychologen Edward Deci en Richard Ryan.

Deze theorie laat zien dat mensen veel gemotiveerder blijven wanneer een doel aansluit bij hun intrinsieke motivatie, dus wanneer het voortkomt uit iets wat zij zelf belangrijk vinden. Doelen die vooral worden nagestreefd vanwege geld, status, waardering of verwachtingen van anderen blijken op de lange termijn veel minder vol te houden.

Dat betekent niet dat externe beloningen nooit motiveren. Ze kunnen juist een goede aanleiding zijn om ergens aan te beginnen. Maar wanneer een doel geen verbinding heeft met wat iemand echt belangrijk vindt, neemt de motivatie vaak geleidelijk af. Dat zie je bijvoorbeeld bij mensen die promotie maken omdat “dat nu eenmaal de volgende stap is”, maar na een paar maanden ontdekken dat ze nauwelijks plezier halen uit hun nieuwe functie.

Bij UNLP zien we hetzelfde terug. Hoe beter een doel aansluit bij iemands waarden, overtuigingen en identiteit, hoe minder energie het kost om in beweging te blijven. Dat betekent niet dat het altijd makkelijk wordt, maar wel dat de motivatie veel duurzamer is.

Hoe ontdek je of een doel echt bij jou past?

Een eenvoudige manier om jezelf te onderzoeken, is door een paar eerlijke vragen te stellen.

Zou je dit doel nog steeds nastreven als niemand het zou zien?

Zou je dit doel nog belangrijk vinden wanneer er geen status, geld of waardering tegenover stond?

Krijg je energie van het proces of kijk je vooral uit naar het moment waarop je eindelijk klaar bent?

En misschien wel de belangrijkste vraag: past dit doel bij jouw waarden en bij de persoon die jij wilt zijn?

Wanneer je merkt dat je op meerdere van deze vragen twijfelt, hoeft dat niet te betekenen dat je meteen een ander doel moet kiezen. Het kan wel een uitnodiging zijn om opnieuw te onderzoeken waar jouw motivatie werkelijk vandaan komt.

Wat zeggen NLP en systemisch werk hierover?

Binnen NLP onderzoek je niet alleen welke overtuigingen je hebt, maar ook hoe die ooit zijn ontstaan. Je ontdekt welke overtuigingen ooit behulpzaam waren, maar inmiddels vooral in de weg zitten. Daardoor verandert motivatie niet doordat je jezelf dwingt, maar doordat de innerlijke weerstand afneemt. 

Wanneer jouw gedrag iets anders probeert dan wat je diep van binnen gelooft of belangrijk vindt, ontstaat er spanning. Dan voelt verandering zwaar en kost ieder stapje energie.

Systemisch werk voegt daar nog een extra perspectief aan toe. Het laat zien dat onze keuzes niet alleen worden beïnvloed door wat wij zelf willen, maar ook door de systemen waarvan we deel uitmaken. Loyaliteit aan je gezin, familie of omgeving kan onbewust een grotere rol spelen dan je denkt.

Juist door deze perspectieven te combineren, ontstaat vaak een veel completer beeld van waarom sommige doelen moeiteloos lijken te gaan en andere steeds opnieuw vastlopen.

Het gaat dan niet langer over de vraag hoe je jezelf kunt dwingen om meer discipline op te brengen, maar over de vraag of je wel in beweging probeert te komen vanuit een richting die werkelijk bij jou past.

Doe de 5 minuten check: is dit doel echt van jou?

Twijfel je weleens of een doel echt bij je past? Neem dan eens vijf minuten de tijd voor deze oefening.

Pak een vel papier en schrijf bovenaan het belangrijkste doel waar je op dit moment naartoe werkt. Geef jezelf daarna de ruimte om onderstaande vragen eerlijk te beantwoorden. Probeer niet te lang na te denken. Vaak zegt je eerste reactie het meest.

• Voor wie doe ik dit eigenlijk?
• Wat zou er gebeuren als ik dit doel vandaag loslaat?
• Wat levert het me nú op om dit doel nog niet te bereiken?
• Wanneer voelde ik voor het eerst dat ik dit moest bereiken?
• Welk doel zou ik kiezen als niemand er een mening over had?
• Krijg ik energie van de weg ernaartoe, of alleen van het eindresultaat?
• Past dit doel bij de persoon die ik wil zijn?

Er zijn geen goede of foute antwoorden. Het doel van deze oefening is niet om direct een ander doel te kiezen, maar om bewuster te worden van waar jouw motivatie vandaan komt. Alleen al die bewustwording kan ervoor zorgen dat je met heel andere ogen naar je eigen doelen gaat kijken.