Waarom verslaving zelden gaat over drank, drugs of dopamine en vaak wél over rust, veiligheid en overleven
Verslaving. Een woord dat vaak fluisterend wordt uitgesproken, liefst gevolgd door “maar zó erg is het bij mij niet”. Want ja, je drinkt misschien wat te veel. Of je gokt alleen online. Of je koopt dingen die je niet nodig hebt, eet als je geen honger hebt, gamet tot diep in de nacht of verliest jezelf in seks, scrollen of series. Totdat het niet meer onschuldig is.
Wanneer verslaving je leven begint te sturen, je relaties onder druk zet, je financiën aantast of je zelfbeeld langzaam uitholt, ontstaat de vraag: waar gaat dit nu écht over?
Spoiler: zelden over het middel of het gedrag zelf.
Verslaving gaat bijna nooit over datgene waar je aan verslaafd bent
Alcohol, drugs, gokken, seks, eten, kopen of gamen lijken totaal verschillende problemen. Toch zien onderzoekers, therapeuten én ervaringsdeskundigen steeds hetzelfde patroon terug.
Neurowetenschappelijk onderzoek laat zien dat verslavend gedrag het beloningssysteem (dopamine) activeert. Maar dopamine gaat niet over “geluk”, het gaat over verlichting. Over even minder spanning, minder onrust, minder innerlijke ruis.
Met andere woorden: Verslaving is zelden het doel. Het is een middel.
Niemand wordt verslaafd omdat alcohol zo’n verfijnde smaak heeft.
Niemand gokt omdat statistiek zo ontspannend is.
Niemand eet door omdat hij écht nog honger heeft.
Verslaving is meestal een antwoord op een dieper liggende vraag die het systeem niet anders kan oplossen.
Verslavend gedrag als poging tot rust, veiligheid of verdoving
Vanuit zowel psychologie als NLP (Neuro-Linguïstisch Programmeren) kijken we niet alleen naar wat iemand doet, maar naar waarom het brein dit gedrag inzet.
In de kern is verslaving vaak een poging om één (of meer) van deze staten te reguleren:
- innerlijke onrust
- emotionele pijn
- leegte of zinloosheid
- angst of overprikkeling
- een gebrek aan veiligheid
- chronische stress
Het middel of gedrag doet tijdelijk wat het zenuwstelsel zelf niet (meer) kan:
- dempen
- verdoven
- afleiden
- reguleren
- ontsnappen
Of, positiever geformuleerd: het biedt even rust.
En eerlijk is eerlijk: het werkt. Totdat het niet meer werkt.
Waarom verschillende verslavingen vaak hetzelfde patroon delen
Mensen vragen vaak:
“Waarom stop ik met drinken en begin ik ineens obsessief te sporten?”
“Waarom ben ik gestopt met gokken, maar shop ik nu alles leeg?”
Het antwoord is pijnlijk eenvoudig: Het patroon is gebleven, alleen de vorm is veranderd.
Vanuit NLP-perspectief spreken we dan over een onderliggend programma. Het brein heeft ooit geleerd: dit gedrag helpt mij te overleven.
Of het nu alcohol, seks, eten of gamen is. De innerlijke dynamiek kan exact dezelfde zijn:
- spanning → gedrag → tijdelijke verlichting → schaamte → spanning
- leegte → prikkel → korte vervulling → schuld → leegte
Het brein is niet dom. Het is efficiënt. Het kiest wat ooit werkte.
Schaamte en zelfveroordeling: brandstof voor verslaving
En hier gaat het vaak mis. Verslaving wordt maatschappelijk benaderd als:
- zwakte
- gebrek aan discipline
- moreel falen
Maar schaamte activeert stress.
Stress vergroot de behoefte aan verdoving.
En zo voedt schaamte precies datgene wat men wil bestrijden.
Ironisch, maar neurologisch verklaarbaar.
Zolang iemand zichzelf ziet als “kapot”, “zwak” of “verslaafd”, blijft het brein in overlevingsstand. En een brein in overlevingsstand kiest geen gezonde coping. Het kiest snelle verlichting.
Verslaving als oplossing, niet als probleem
Dit is misschien het meest confronterende inzicht: Verslaving is een oplossing. Alleen een dure.
Het probleem is niet het gedrag zelf, maar dat het ooit de beste beschikbare optie was voor een systeem dat iets niet kon voelen, dragen of reguleren.
Vanuit NLP kijken we daarom niet naar controle, maar naar:
- welke behoefte wordt hier vervuld?
- welk gevoel wordt vermeden?
- wanneer is dit patroon ontstaan?
- wat probeert dit gedrag te beschermen?
Pas als dat helder wordt, ontstaat ruimte voor echte verandering.
Niet door wilskracht.
Niet door zelfhaat.
Maar door begrip.en, vergelijking of bewijsdrang, dan voelt discipline als trekken aan een kar met vierkante wielen. En dan ligt het niet aan jou. Dan ligt het aan de richting.
Wat er nodig is om het patroon achter verslaving te doorgronden
Herstel begint niet bij stoppen, maar bij snappen.
Dat vraagt:
- veiligheid in het zenuwstelsel
- compassie in plaats van veroordeling
- nieuwsgierigheid naar het eigen innerlijke landschap
- het ontwikkelen van nieuwe manieren om rust en regulatie te ervaren
NLP helpt hierbij door het onbewuste patroon zichtbaar te maken, zonder het te demoniseren. Niet: “Waarom doe ik dit weer?”
Maar: “Wat probeert dit gedrag voor mij te doen?”
Dat ene verschil verandert alles.
Tot slot
Als verslaving echt alleen ging over discipline, hadden er inmiddels miljoenen mensen probleemloos kunnen stoppen door een motivational quote en een koude douche.
Maar het brein werkt subtieler. Menselijker. En soms behoorlijk koppig.
Verslaving is geen gebrek aan karakter. Het is een intelligent systeem dat ooit geen betere optie had. En precies daar, bij begrip in plaats van strijd, begint echte vrijheid.
Wil je verder kijken dan gedrag alleen?
In onze NLP-opleidingen leer je patronen herkennen onder verslaving, stress en zelfdestructief gedrag. Niet vanuit controle, maar vanuit begrip. Voor jezelf én voor anderen.
